- บทความ
- น้ำยาเอนไซม์ล้างเครื่องมือแพทย์
คู่มือจากเภสัชกรและวิศวกรเคมี
น้ำยาเอนไซม์ล้างเครื่องมือแพทย์ คืออะไร เลือกอย่างไรให้ถูกกับคราบ
น้ำยาเอนไซม์ คือน้ำยาล้างที่มีเอนไซม์ช่วยย่อยคราบชีวภาพบนเครื่องมือแพทย์ให้เป็นชิ้นเล็ก จนหลุดออกไปกับน้ำ โปรตีเอสย่อยคราบเลือดและโปรตีน อะไมเลสย่อยแป้ง ไลเปสย่อยไขมัน ใช้ล้างเครื่องมือก่อนนำไปฆ่าเชื้อหรือนึ่ง เพราะคราบที่เหลืออยู่ปกป้องเชื้อโรคจากน้ำยาและไอน้ำ ส่วนสนิมและคราบหินปูน เอนไซม์ย่อยไม่ได้ ต้องใช้น้ำยาสภาพกรด
เขียนโดย ทีมเภสัชกรและวิศวกรเคมี กรีนแฟมิลี่ ·
คราบบนเครื่องมือแพทย์
คราบบนเครื่องมือแพทย์ มี 4 แบบ
เครื่องมือที่ใช้แล้วหนึ่งชิ้น มีคราบหลายแบบปนกัน และแต่ละแบบต้องใช้สารคนละชนิด การรู้ว่าคราบเป็นแบบไหน ช่วยให้เลือกน้ำยาได้ถูก
- 1
คราบเลือดและโปรตีน
โปรตีเอสแข็งตัวเมื่อแห้งหรือโดนความร้อน
- พบที่
- ปากคีบ ฟันของปากคีบ คมกรรไกร และผิวเครื่องมือทุกชิ้นที่ใช้ในการผ่าตัด
- ทำไมล้างยาก
- โปรตีนในเลือดเสียสภาพเมื่อแห้ง หรือเมื่อโดนน้ำร้อน แอลกอฮอล์ และน้ำยากลุ่มอัลดีไฮด์ แล้วจับกันเป็นแผ่นที่เกาะผิวโลหะแน่น น้ำเปล่าละลายไม่ออก ต้องใช้โปรตีเอสตัดสายโปรตีนให้เป็นชิ้นเล็ก
- 2
คราบในข้อต่อ และไบโอฟิล์ม
เอนไซม์หลายชนิดร่วมกับเครื่องอัลตราโซนิก
- พบที่
- ข้อต่อของคีมและกรรไกร ร่องฟันของปากคีบ ช่องและท่อของกล้องส่องตรวจ
- ทำไมล้างยาก
- คราบที่เข้าไปในซอกแคบ แปรงเข้าไม่ถึง เชื้อที่ติดค้างอยู่สร้างไบโอฟิล์ม เป็นชั้นเมือกที่ห่อหุ้มตัวเองไว้จากน้ำยาฆ่าเชื้อ ต้องให้น้ำยาเอนไซม์แช่เข้าถึง หรือใช้คลื่นอัลตราโซนิกเขย่าคราบออก
- 3
คราบไขมัน แป้ง และสารคัดหลั่ง
ไลเปส · อะไมเลสไม่ละลายน้ำ
- พบที่
- ด้ามและแกนของเครื่องมือ เลนส์กล้อง ท่อดูด และอุปกรณ์ดมยาสลบ
- ทำไมล้างยาก
- ไขมันไม่ละลายน้ำ ไลเปสย่อยไขมันเป็นกรดไขมันและกลีเซอรอลที่ล้างออกได้ อะไมเลสย่อยแป้งและคาร์โบไฮเดรต ส่วนสารคัดหลั่งที่เหนียวข้น เซลลูเลสและแมนนาเนสช่วยย่อยสารอินทรีย์ในนั้น
- 4
สนิม คราบสีรุ้ง และคราบหินปูน
น้ำยาสภาพกรดเอนไซม์ย่อยไม่ได้
- พบที่
- ผิวเครื่องมือสเตนเลส ปลายคีบ ข้อต่อ และห่วงด้ามจับ
- ทำไมล้างยาก
- เป็นคราบอนินทรีย์ ทั้งโลหะออกไซด์และแร่ธาตุจากน้ำ ไม่ใช่คราบชีวภาพ เอนไซม์จึงย่อยไม่ได้ ต้องละลายด้วยน้ำยาสภาพกรด มักเกิดจากน้ำเกลือและคราบเลือดที่ค้างนาน น้ำกระด้าง และการล้างน้ำยาออกไม่หมด
เคมีของเอนไซม์
เอนไซม์ล้างคราบได้อย่างไร
เอนไซม์เป็นโปรตีนที่เร่งปฏิกิริยาเคมีได้เฉพาะอย่าง เหมือนกุญแจกับแม่กุญแจ เอนไซม์แต่ละชนิดจึงทำงานกับคราบคนละแบบ น้ำยาที่ดีมีเอนไซม์หลายชนิด เพราะคราบบนเครื่องมือมีหลายแบบปนกัน
น้ำเปล่า และน้ำยาล้างทั่วไปWater · Household detergent
น้ำเปล่าละลายได้เฉพาะคราบที่ยังสด เมื่อคราบเลือดแห้งแล้ว โปรตีนจับตัวกันเป็นแผ่นที่น้ำละลายไม่ได้ น้ำยาล้างจานเกิดฟองมาก ล้างออกยาก และไม่ได้ทำมาเพื่อย่อยโปรตีน การขัดแรงๆ ยังทำให้ผิวเครื่องมือเป็นรอย และเป็นที่เกาะของคราบครั้งต่อไป
น้ำยาเอนไซม์Enzymatic detergent
โปรตีเอสตัดสายโปรตีนในคราบเลือดออกเป็นชิ้นเล็ก ที่ละลายน้ำได้และหลุดออกจากผิวเครื่องมือเอง โดยไม่ต้องขัดแรง และเข้าถึงซอกที่แปรงเข้าไม่ถึง สารลดแรงตึงผิวในน้ำยาช่วยพาชิ้นคราบออกไปกับน้ำ และไม่ให้กลับมาเกาะซ้ำ
โปรตีนสายยาว ไม่ละลายน้ำH2Oน้ำเปปไทด์ชิ้นเล็ก ละลายน้ำได้
ปฏิกิริยานี้เรียกว่าการย่อยด้วยน้ำ (Hydrolysis) เอนไซม์ไม่ได้หมดไปในปฏิกิริยา แต่ทำงานได้ดีเฉพาะในช่วงอุณหภูมิและ pH ที่เหมาะ น้ำร้อนจัดทำให้เอนไซม์เสียสภาพ คราบปริมาณมากและเชื้อที่หลุดออกมาทำให้น้ำยาล้างได้น้อยลง และน้ำยาฆ่าเชื้อทำลายเอนไซม์ จึงต้องผสมน้ำยาใหม่ทุกวัน และไม่ผสมกับน้ำยาอื่น
ประเภทน้ำยาล้าง
น้ำยาล้างเครื่องมือแพทย์ มี 4 ประเภท
แบ่งตามสภาพกรดด่าง และสิ่งที่ใช้ขจัดคราบ แต่ละประเภทเหมาะกับคราบ เครื่องมือ และวิธีล้างคนละแบบ หน่วยงานส่วนใหญ่ใช้น้ำยาเอนไซม์เป็นหลัก และมีน้ำยาสภาพกรดไว้สำหรับคราบสนิม
| ประเภท | สภาพ | ขจัดคราบได้ดี | ใช้กับ | ตัวอย่าง |
|---|---|---|---|---|
| เอนไซม์ | ไม่กัดกร่อน ถนอมเครื่องมือ | เลือด โปรตีน ไขมัน แป้ง และไบโอฟิล์ม | แช่ ล้างด้วยมือ และอัลตราโซนิก ใช้ได้กับวัสดุเกือบทุกชนิด รวมถึงกล้องส่องตรวจชนิดอ่อน | Neodisher Multizym · Viruzyme Ve |
| ด่าง ผสมเอนไซม์ | pH 10.4–10.8 | เลือดแห้งกรัง ไบโอฟิล์ม และลดโปรตีนพรีออนสายพันธุ์ทดสอบ | ล้างด้วยมือ และเครื่องล้างอัตโนมัติ เข้าเครื่องได้ทันทีโดยไม่ต้องล้างน้ำก่อน | Neodisher MediClean Forte |
| ด่างอ่อน | pH 10.6–11.3 | เลือด โปรตีน และคราบอนินทรีย์ เช่น แอลจีเนต ซิลิโคน และซีเมนต์ | เครื่องมือทันตกรรม เครื่องมือผ่าตัด และเครื่องแก้ว ใช้ได้กับน้ำกระด้าง | Neodisher LM2 |
| กรด | pH 0.9–1.8 | สนิม คราบสีรุ้ง คราบรอยด่าง และคราบอนินทรีย์ที่ล้างออกยาก | ใช้เฉพาะเมื่อมีคราบเหล่านี้ แช่หรือใช้กับเครื่องอัลตราโซนิก ไม่ใช้ล้างเป็นประจำ | Neodisher IR |
ขั้นตอนล้าง
ล้างเครื่องมือแพทย์ด้วยน้ำยาเอนไซม์ ทีละขั้น
การล้างเป็นขั้นแรกของการดูแลเครื่องมือแพทย์ ก่อนฆ่าเชื้อ ถนอม และนึ่ง เครื่องมือที่ล้างไม่สะอาด จะฆ่าเชื้อไม่สำเร็จ ไม่ว่าจะใช้น้ำยาหรือเครื่องนึ่งที่ดีแค่ไหน
อย่าปล่อยให้คราบแห้ง
ล้างเครื่องมือโดยเร็วหลังใช้ ถ้ายังล้างไม่ได้ ให้ฉีดโฟมรักษาความชื้นให้ทั่ว เช่น Neodisher PreStop ซึ่งเก็บเครื่องมือรอล้างในกล่องปิดได้ถึง 72 ชั่วโมง คราบที่แห้งแล้วล้างออกยากกว่ามาก
ผสมน้ำยาในน้ำอุ่น ไม่ใช่น้ำร้อน
ตวงน้ำยาตามตารางของผู้ผลิต เช่น Neodisher Multizym ใช้ 1–2.5 มล. ต่อน้ำ 1 ลิตร สำหรับคราบทั่วไป และ 10–30 มล. สำหรับคราบมาก ในน้ำ 15–50 °C น้ำร้อนจัดทำให้เอนไซม์เสียสภาพ และทำให้คราบเลือดแข็งตัวติดแน่น
เปิดข้อต่อ ถอดชิ้นส่วน แช่ให้จม
เปิดข้อต่อของคีม กรรไกร และเครื่องมือที่มีจุดหมุน ถอดชิ้นส่วนที่ถอดได้ แช่ให้จมทั้งชิ้น เติมน้ำยาในช่องและท่อของกล้องส่องตรวจให้เต็ม และแช่ตามเวลาที่ผู้ผลิตกำหนด เช่น 2–10 นาที สำหรับ Neodisher Multizym
ขัดใต้ผิวน้ำยาด้วยแปรงขนอ่อน
ขัดในน้ำยา ไม่ยกขึ้นมาขัดกลางอากาศ เพื่อไม่ให้ละอองกระเด็น ใช้แปรงขนอ่อนและแปรงล้างท่อ ห้ามใช้แปรงลวดหรือฝอยขัด ซึ่งทำให้ผิวสเตนเลสเสียหายถาวร หรือใช้เครื่องอัลตราโซนิกกับน้ำยาชนิดฟองน้อย
ล้างน้ำยาออกให้หมด
ล้างด้วยน้ำสะอาดจนไม่มีน้ำยาเหลือ ทั้งด้านนอกและในช่อง แนะนำน้ำปราศจากไอออน (Deionised water) ในการล้างครั้งสุดท้าย ไม่ทิ้งคราบน้ำบนผิวเครื่องมือ
ตรวจความสะอาด ก่อนเข้าขั้นต่อไป
ตรวจด้วยแว่นขยายใต้แสงสว่าง โดยเฉพาะปากคีบ ฟัน และข้อต่อ ชิ้นที่ยังมีคราบให้ล้างซ้ำ ชิ้นที่มีสนิมหรือคราบสีรุ้ง แยกไปแช่น้ำยาสภาพกรด แล้วหล่อลื่นจุดหมุน ก่อนนำไปฆ่าเชื้อระดับสูงหรือนึ่ง
เปลี่ยนน้ำยาอย่างน้อยวันละครั้ง
น้ำยาที่ผสมแล้ว เปลี่ยนใหม่อย่างน้อยวันละครั้ง หรือทันทีเมื่อเห็นคราบสกปรกในน้ำยา คราบและเชื้อที่หลุดออกมาสะสมอยู่ในน้ำยา ทำให้ล้างได้น้อยลง และกลายเป็นแหล่งเชื้อเสียเอง
หน่วยจ่ายกลาง · ห้องผ่าตัด · หน่วยส่องกล้อง · คลินิกทันตกรรม
น้ำยาล้างเครื่องมือแพทย์ 4 แบบ เลือกตามคราบและวิธีล้าง
ทุกตัวขึ้นทะเบียนเป็นเครื่องมือแพทย์ตามมาตรฐานยุโรป (CE) เลือกตามคราบที่พบบ่อย วิธีล้าง และวัสดุของเครื่องมือ
- 3 ชนิดเอนไซม์ใน Neodisher Multizym: Protease, Amylase และ Lipase
- 5 ชนิดเอนไซม์ใน Viruzyme Ve เพิ่ม Cellulase และ Mannanase
- 15–50 °Cช่วงอุณหภูมิน้ำของ Neodisher Multizym ไม่ต้องใช้น้ำร้อน
- 72 ชม.Neodisher PreStop เก็บเครื่องมือรอล้าง ไม่ให้คราบแห้งกรัง
ขอคู่มือการใช้ เอกสาร SDS ใบเสนอราคา และใบกำกับภาษีได้

Neodisher Multizym
เอนไซม์ 3 ชนิด pH เป็นกลาง ถนอมเครื่องมือ ใช้แช่ ล้างด้วยมือ และอัลตราโซนิก แกลลอนละ 5 ลิตร Made in Germany
ดูสินค้า
Viruzyme Ve
เอนไซม์ 5 ชนิด ใช้ได้ทั้งล้างด้วยมือ อัลตราโซนิก เครื่องล้างอัตโนมัติ และเครื่องล้างกล้องส่องตรวจ แกลลอนละ 5 ลิตร
ดูสินค้า
Neodisher MediClean Forte
ด่าง สารลดแรงตึงผิว และเอนไซม์ ล้างด้วยมือและด้วยเครื่องในน้ำยาเดียว ขจัดเลือดแห้งกรังและไบโอฟิล์ม แกลลอนละ 5 ลิตร
ดูสินค้า
Neodisher LM2
สภาพด่างอ่อน ขจัดเลือด โปรตีน และคราบอนินทรีย์ในงานทันตกรรม ใช้ได้กับน้ำกระด้าง ขวดละ 1 ลิตร
ดูสินค้า
ถามบ่อย
คำถามที่พบบ่อย เรื่องน้ำยาเอนไซม์
น้ำยาเอนไซม์ ฆ่าเชื้อได้ไหม?
ไม่ใช่หน้าที่ของน้ำยาเอนไซม์ น้ำยาเอนไซม์ล้างคราบ ซึ่งลดจำนวนเชื้อลงได้มากเพราะเชื้อหลุดออกไปพร้อมคราบ แต่ไม่ได้ฆ่าเชื้อจนถึงระดับที่ใช้กับผู้ป่วยได้ หลังล้าง เครื่องมือต้องเข้าขั้นฆ่าเชื้อระดับสูง หรือนึ่งฆ่าเชื้อต่อเสมอ ตามชนิดของเครื่องมือ ดูได้ที่ น้ำยาฆ่าเชื้อระดับสูง คืออะไร
น้ำยาเอนไซม์สำหรับงานบ้าน ต่างจากสำหรับเครื่องมือแพทย์อย่างไร?
ใช้หลักเดียวกัน คือเอนไซม์ย่อยคราบชีวภาพ แบบงานบ้านใช้ขจัดคราบบนผ้า ท่อ และกลิ่นจากสัตว์เลี้ยง ส่วนแบบสำหรับเครื่องมือแพทย์ขึ้นทะเบียนเป็นเครื่องมือแพทย์ ทดสอบแล้วว่าปลอดภัยกับวัสดุของเครื่องมือ ล้างออกได้หมดโดยไม่ทิ้งสารตกค้าง และบอกสัดส่วน อุณหภูมิ และเวลาแช่ไว้ชัดเจน จึงใช้แทนกันไม่ได้
ใช้น้ำร้อนช่วยให้ล้างสะอาดขึ้นไหม?
ไม่ควรใช้น้ำร้อนจัด โปรตีนในคราบเลือดแข็งตัวเมื่อโดนความร้อน และติดผิวเครื่องมือแน่นกว่าเดิม เอนไซม์เองก็เสียสภาพในน้ำที่ร้อนเกิน ให้ใช้น้ำในช่วงที่ผู้ผลิตกำหนด เช่น Neodisher Multizym 15–50 °C และ Viruzyme Ve 20–55 °C
น้ำยาเอนไซม์แบบมีฟองกับฟองน้อย ต่างกันอย่างไร?
แบบฟองน้อยใช้กับเครื่องอัลตราโซนิกและเครื่องล้างอัตโนมัติ เพราะฟองลดพลังของคลื่นเสียงที่เขย่าคราบออก และฟองล้นในเครื่องล้าง ส่วนการล้างด้วยมือ ฟองช่วยให้เห็นว่าน้ำยาคลุมทั่ว แต่ฟองที่มากเกินก็บังเครื่องมือมีคมในอ่าง ทำให้เสี่ยงโดนบาด
ผสมน้ำยาแล้ว ใช้ได้นานแค่ไหน?
เปลี่ยนน้ำยาที่ผสมแล้วอย่างน้อยวันละครั้ง หรือทันทีเมื่อเห็นคราบสกปรกในน้ำยา ส่วนน้ำยาที่ยังไม่เปิด เก็บในบรรจุภัณฑ์ปิดสนิท เช่น Neodisher Multizym เก็บที่ 0–30 °C ได้ 2 ปีนับจากวันผลิต
ใช้กับกล้องส่องตรวจชนิดอ่อนได้ไหม?
ได้ Neodisher Multizym และ Viruzyme Ve ใช้ได้กับกล้องส่องตรวจชนิดอ่อนตัว (Flexible endoscopes) ทั้งแช่และล้างด้วยเครื่อง Neodisher MediClean Forte ก็มีสัดส่วนสำหรับกล้องส่องตรวจโดยเฉพาะ สิ่งสำคัญคือไล่น้ำยาผ่านทุกช่องของกล้อง และล้างน้ำยาออกให้หมดก่อนฆ่าเชื้อระดับสูง
ปรึกษาฟรี
ปรึกษาเรื่องน้ำยาล้างเครื่องมือแพทย์
ทีมเภสัชกรและวิศวกรเคมีช่วยเลือกน้ำยาให้ถูกกับคราบ เครื่องมือ และวิธีล้างของหน่วยงานคุณ ทักมาทาง LINE ได้เลย
- ใบเสนอราคาและใบกำกับภาษี
- จัดส่งด้วย KEX
@greenfamily
