เครื่องพ่นน้ำหอม อันตรายไหม ใช้อย่างไรให้ปลอดภัย

คำว่าเครื่องพ่นน้ำหอมใช้เรียกเครื่องได้หลายแบบ เครื่องพ่นอโรมาส่วนใหญ่ใช้น้ำผสมน้ำมันหอมระเหย ส่วนเครื่องพ่นน้ำหอมอัตโนมัติที่ใช้ในห้องน้ำ สำนักงาน และพื้นที่ส่วนกลาง จะพ่นน้ำหอมเป็นละอองตามเวลาที่ตั้งไว้ และมี 2 ระบบ คือแบบกระป๋องอัดแก๊ส (Aerosol) และแบบหัวปั๊ม (Non-Aerosol) บทความนี้พูดถึงเครื่องพ่นน้ำหอมอัตโนมัติทั้ง 2 ระบบ

1. 1

   แก๊สขับดัน Propellant

   สเปรย์กระป๋อง (Aerosol) ใช้แก๊สอัดแรงดันดันน้ำหอมออกจากกระป๋อง บางสูตรใช้แก๊สปิโตรเลียมเหลว (Liquefied Petroleum Gas: LPG) ในกลุ่มโพรเพน บิวเทน และไอโซบิวเทน บางสูตรใช้แก๊สชนิดอื่น เช่น ไนโตรเจน

   LPG บางแหล่งอาจมี 1,3-บิวทาไดอีน (1,3-Butadiene) ตกค้าง ซึ่งจัดเป็นสารก่อมะเร็งในมนุษย์ (Human Carcinogen) ปริมาณที่พบขึ้นอยู่กับแหล่งวัตถุดิบและกระบวนการผลิต อาจมีเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีเลย จึงไม่ได้หมายความว่าสเปรย์ทุกชนิดมีสารนี้ และความเสี่ยงขึ้นอยู่กับระดับสารและปริมาณที่ได้รับ ^{[1, 2]}

   ถึงอย่างนั้น หากเลือกได้ การใช้ระบบที่ไม่มีแก๊สขับดันตั้งแต่ต้นย่อมตัดความเสี่ยงข้อนี้ออกไป ระบบ Non-Aerosol ใช้หัวปั๊มเชิงกล (Mechanical Pump Spray) ดันน้ำหอมออกมา จึงไม่มีแก๊สขับดันในระบบ

   

2. 2

   ขนาดละออง Particle Size

   ละอองยิ่งเล็ก ยิ่งเข้าไปในทางเดินหายใจ (Respiratory Tract) ได้ลึก US EPA ระบุว่าอนุภาคที่เล็กกว่า 10 ไมโครเมตร (µm) สามารถเข้าสู่ปอดส่วนลึก (Deep Lung) ได้ ^[3]

   งานวิจัยที่วัดสเปรย์ปรับอากาศแบบกระป๋อง 3 ตัวอย่าง พบว่า 92–99% ของจำนวนอนุภาคที่วัดได้มีขนาดเล็กกว่า 0.3 µm ^[4] ขณะที่หัวปั๊มซึ่งพ่นครั้งละ 0.1 มล. มีขนาดละอองกลางตามปริมาตร (Volume Median Diameter: Dv50) ประมาณ 50–80 µm เฉลี่ยราว 64 µm จาก 6 ตัวอย่าง ^[5] ละอองจากหัวปั๊มจึงเข้าสู่ทางเดินหายใจส่วนลึกได้ยากกว่า

   

   ทั้งนี้ ตัวเลขทั้งสองชุดเป็นข้อมูลจากผลิตภัณฑ์ตัวอย่างในงานวิจัย และวัดด้วยวิธีต่างกัน (นับตามจำนวนอนุภาค และวัดตามปริมาตร) จึงใช้ดูแนวโน้มเท่านั้น ไม่ใช่ผลวัดของเครื่องรุ่นใดรุ่นหนึ่ง

3. 3

   ส่วนผสมของน้ำหอม Fragrance Composition

   มาตรฐาน IFRA (IFRA Standards) ของสมาคมน้ำหอมนานาชาติ กำหนดสารที่ห้ามใช้ ปริมาณที่ใช้ได้ และเงื่อนไขด้านคุณภาพของส่วนผสมตามประเภทการใช้งาน เช่น ห้ามใช้ Musk Xylene ซึ่งสหภาพยุโรปจัดเป็นสารที่สงสัยว่าก่อมะเร็ง (Suspected Carcinogen) ^[6]

   เบสของน้ำหอมก็สำคัญ เอทานอลแปลงสภาพ (Denatured Ethanol) มีการเติมสารเพื่อไม่ให้นำไปดื่ม เช่น สารขม Denatonium benzoate หรือสารอย่างเมทานอล ไอโซโพรพานอล และอะซีโตน หากละอองสัมผัสริมฝีปากโดยไม่ตั้งใจ อาจรู้สึกถึงรสขมได้ ส่วนเอทานอลเกรดอาหาร (Food Grade) ชนิดไม่แปลงสภาพไม่มีสารเติมเหล่านี้

   

   ก่อนเลือกใช้ ควรขอผลตรวจวิเคราะห์น้ำหอม (Test Report) และเอกสารข้อมูลความปลอดภัย (Safety Data Sheet: SDS) จากผู้ขาย เพื่อดูว่ามีการตรวจสารใดบ้าง และผลเป็นอย่างไร

4. 4

   ตำแหน่งติดตั้ง Placement

   แม้เครื่องและน้ำหอมจะได้มาตรฐาน แต่หากติดตั้งผิดตำแหน่ง ละอองก็ยังลอยไปโดนคนได้ ควรติดสูงจากพื้น 2.5–3 เมตร หันหัวพ่นให้พ้นใบหน้าและดวงตา ไม่พ่นใส่คนหรือสัตว์เลี้ยงโดยตรง เว้นระยะจากอาหารที่เปิดอยู่ พื้นผิวที่สัมผัสอาหาร ตัวสัตว์ และอาหารหรือน้ำดื่มของสัตว์ รวมถึงติดให้ห่างจากแหล่งความร้อน (Heat Source)

   

   ดูวิธีเลือกตำแหน่งทีละข้อได้ที่ ติดตั้งเครื่องพ่นน้ำหอม ตรงไหนดี

ดูตารางเปรียบเทียบฉบับเต็ม ทั้งการตั้งเวลา บริการหลังการขาย และผลตรวจ SGS ได้ที่หน้าเครื่องพ่นน้ำหอมแบบ Non-Aerosol ของ Green Family

ยกตัวอย่างเรื่อง CFC (Chlorofluorocarbons) ซึ่งเป็นสารทำลายชั้นโอโซน (Ozone-Depleting Substance) สารนี้ถูกกำหนดให้เลิกผลิตและเลิกใช้ภายใต้พิธีสารมอนทรีออล (Montreal Protocol) ซึ่งเป็นสนธิสัญญาแรกของสหประชาชาติที่ทุกประเทศให้สัตยาบัน รวมถึงประเทศไทย ^[7] สเปรย์ที่วางขายทุกวันนี้จึงไม่ใช้ CFC อยู่แล้ว คำถามที่บอกเรื่องความปลอดภัยได้มากกว่าคือ ในกระป๋องใช้แก๊สอะไรแทน เช่น LPG ซึ่งเป็นเรื่องของแก๊สขับดันในข้อ 1

ข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อมอื่น ๆ ก็เช่นกัน บรรจุภัณฑ์ที่รีไซเคิลได้หรือคาร์บอนฟุตพริ้นท์ที่ต่ำเป็นเรื่องดีต่อโลก แต่เป็นคนละเรื่องกับสิ่งที่คนในห้องหายใจเข้าไป เวลาเลือกเครื่องพ่นน้ำหอมสำหรับห้องที่มีคนใช้ทุกวัน จึงควรดูข้อมูลทั้งสองกลุ่ม และให้ความสำคัญกับกลุ่มหลังเป็นพิเศษ

1. 1

   เลือกระบบที่ไม่ใช้แก๊สขับดัน (Propellant-free)

   เครื่องแบบ Non-Aerosol ใช้หัวปั๊มเชิงกล ไม่มีกระป๋องอัดแก๊ส

2. 2

   ตรวจสอบน้ำหอมที่ใช้

   ดูว่าเป็นไปตามมาตรฐาน IFRA หรือไม่ ใช้เบสชนิดใด และมีผลตรวจหรือไม่ โดยขอเอกสารข้อมูลความปลอดภัย (SDS) จากผู้ขาย หากต้องการใช้น้ำหอมของคุณเองกับเครื่อง ควรสอบถามก่อนว่าน้ำหอมเข้ากันได้กับวัสดุของเครื่องและขวดบรรจุหรือไม่

3. 3

   ติดสูง 2.5–3 เมตร

   เพื่อให้ละอองกระจายในอากาศเหนือศีรษะคน

4. 4

   หันหัวพ่นไปยังพื้นที่โล่ง

   ให้พ้นใบหน้าและดวงตา อาหารที่เปิดอยู่ พื้นผิวที่สัมผัสอาหาร ตัวสัตว์ และอาหารหรือน้ำดื่มของสัตว์

5. 5

   ติดให้ห่างจากแหล่งความร้อน

   เพราะน้ำหอมที่ใช้เอทิลแอลกอฮอล์เป็นเบสระเหยง่ายและติดไฟได้

6. 6

   ตั้งให้พ่นเฉพาะเวลาที่มีคนใช้พื้นที่

   ตั้งชั่วโมงทำงานและวันทำงานให้ตรงกับช่วงที่มีคน เมื่อปิดร้านหรือวันหยุด เครื่องจะไม่พ่นโดยไม่จำเป็น และควรอ่านคู่มือก่อนใช้งานทุกครั้ง

   

• Non-Aerosolหัวปั๊มเชิงกล ไม่ใช้กระป๋องอัดแก๊สและ LPG พ่นครั้งละประมาณ 0.08–0.12 มล.
• Food Gradeเบสเอทิลแอลกอฮอล์เกรดอาหาร ชนิดไม่แปลงสภาพ ไม่เติมสารแปลงสภาพ เช่น เมทานอล ไอโซโพรพานอล อะซีโตน MEK และ MIBK
• IFRAคัดเลือกส่วนผสมและควบคุมปริมาณตามมาตรฐาน IFRA ไม่ใช้ Musk Xylene
• SGSตรวจไม่พบ (ND) พทาเลต 4 ชนิด (DBP, BBP, DEHP, DIBP) ที่ขีดจำกัดการตรวจ 50 ppm ต่อชนิด รวมถึงโลหะหนัก (ตะกั่ว แคดเมียม ปรอท โครเมียมหกวาเลนต์) และสารหน่วงไฟโบรมีน (PBBs, PBDEs)

• 

  เครื่องพ่นน้ำหอมห้องน้ำ Green Family

  มาพร้อมน้ำหอมรีฟิลดับกลิ่นเทคโนโลยี MON มาตรฐาน IFRA ขวดละ 270 มล. มีทั้งแบบซื้อและแบบเช่าพร้อมทีมดูแล

  ดูสินค้า

• 

  เครื่องพ่นน้ำหอม ตั้งเวลาได้

  ตัวเครื่อง Non-Aerosol พร้อมขวดเปล่า 300 มล. สำหรับเติมน้ำหอมที่คุณเลือกเอง ควรสอบถามความเข้ากันได้ของน้ำหอมก่อนใช้

  ดูสินค้า

• สเปรย์ปรับอากาศทุกวันนี้ยังมี CFC อยู่ไหม?

  ไม่มี CFC ถูกเลิกผลิตและเลิกใช้ตามพิธีสารมอนทรีออลแล้ว สเปรย์ในปัจจุบันจึงใช้แก๊สขับดันชนิดอื่นแทน เช่น LPG หรือไนโตรเจน หากต้องการรู้เรื่องความปลอดภัยของคนในห้อง ควรถามว่าใช้แก๊สขับดันชนิดใด ละอองมีขนาดเท่าไร และน้ำหอมมีส่วนผสมอะไร

• Non-Aerosol คืออะไร?

  คือระบบพ่นที่ไม่ใช้กระป๋องและแก๊สอัดแรงดัน แต่ใช้หัวปั๊มเชิงกล (Mechanical Pump Spray) ดันน้ำหอมจากขวดออกมาเป็นฝอยละเอียด ละอองที่ได้มีขนาดใหญ่กว่าละอองจากสเปรย์กระป๋อง

• สเปรย์ปรับอากาศแบบกระป๋อง อันตรายทุกยี่ห้อไหม?

  ไม่ใช่ทุกยี่ห้อ ความเสี่ยงขึ้นอยู่กับสูตร ชนิดของแก๊ส และปริมาณที่ได้รับ ควรอ่านฉลากและเอกสารข้อมูลความปลอดภัย (SDS) ใช้ตามวิธีที่ระบุบนฉลาก และไม่ฉีดใส่คนหรือสัตว์เลี้ยงโดยตรง

• ละอองน้ำหอมเข้าปอดได้ไหม?

  ขึ้นอยู่กับขนาดของละออง อนุภาคที่เล็กกว่า 10 µm สามารถเข้าสู่ปอดส่วนลึกได้ ในงานวิจัย อนุภาคจากสเปรย์กระป๋องส่วนใหญ่เล็กกว่า 0.3 µm ขณะที่ละอองจากหัวปั๊มมีขนาดกลางประมาณ 50–80 µm จึงเข้าสู่ทางเดินหายใจส่วนลึกได้ยากกว่า การติดเครื่องไว้สูงและหันหัวพ่นให้พ้นใบหน้าจะช่วยลดการสูดละอองโดยตรง

• ใช้เครื่องพ่นน้ำหอมในพื้นที่ที่มีสัตว์เลี้ยงได้ไหม?

  ได้ โดยจัดตำแหน่งเครื่องและทิศทางพ่นให้ห่างจากตัวสัตว์ อาหาร และน้ำดื่มของสัตว์ และไม่พ่นใส่สัตว์โดยตรง

• มาตรฐาน IFRA คืออะไร?

  IFRA (International Fragrance Association) หรือสมาคมน้ำหอมนานาชาติ เป็นองค์กรตัวแทนอุตสาหกรรมน้ำหอมระดับสากลที่ส่งเสริมการใช้น้ำหอมอย่างปลอดภัย มาตรฐาน IFRA อาศัยข้อมูลทางวิทยาศาสตร์และการประเมินความปลอดภัย เพื่อกำหนดสารที่ห้ามใช้ สารที่จำกัดปริมาณ และเงื่อนไขด้านคุณภาพของส่วนผสม ให้เหมาะกับการใช้งานแต่ละประเภท

• ผลตรวจ SGS ที่เขียนว่า ND หมายความว่าอะไร?

  ND ย่อมาจาก Not Detected หมายถึงต่ำกว่าขีดจำกัดของวิธีทดสอบ ผลตรวจครอบคลุมเฉพาะน้ำยาและรายการสารที่ตรวจเท่านั้น จึงควรดูรายการสารและขีดจำกัดการตรวจที่ระบุในรายงานประกอบด้วย