- บทความ
- น้ำยาฆ่าเชื้อระดับสูง
คู่มือจากเภสัชกรและวิศวกรเคมี
น้ำยาฆ่าเชื้อระดับสูง คืออะไร ใช้กับเครื่องมือแพทย์แบบไหน
น้ำยาฆ่าเชื้อระดับสูง (High Level Disinfectant, HLD) คือน้ำยาที่ฆ่าเชื้อจุลินทรีย์ได้ทุกกลุ่ม ทั้งแบคทีเรีย เชื้อวัณโรค เชื้อรา และไวรัส มีเพียงสปอร์ของแบคทีเรียที่มีอยู่จำนวนมากเท่านั้นที่อาจยังรอดได้และต้องแช่นานขึ้น จึงใช้กับเครื่องมือที่สัมผัสเยื่อบุของผู้ป่วยโดยไม่ได้เข้าสู่เนื้อเยื่อที่ปราศจากเชื้อ และนำไปนึ่งไม่ได้เพราะไม่ทนความร้อน เช่น กล้องส่องตรวจชนิดอ่อน ทั้งนี้ต้องล้างเครื่องมือให้สะอาดทุกครั้งก่อนแช่
เขียนโดย ทีมเภสัชกรและวิศวกรเคมี กรีนแฟมิลี่ ·
- ไวรัสที่มีเปลือกหุ้ม
- แบคทีเรีย
- เชื้อรา
- ไวรัสที่ไม่มีเปลือกหุ้ม
- เชื้อวัณโรค
- สปอร์ของแบคทีเรีย
ระดับการฆ่าเชื้อ
การฆ่าเชื้อมี 4 ระดับ ตามเชื้อที่ฆ่าได้
เชื้อแต่ละกลุ่มทนน้ำยาได้ไม่เท่ากัน ไวรัสที่มีเปลือกหุ้ม (Enveloped Virus) ตายง่ายที่สุด ส่วนสปอร์ของแบคทีเรียตายยากที่สุด เพราะมีผนังหนาหลายชั้นห่อหุ้มอยู่ ระดับการฆ่าเชื้อบอกว่าน้ำยาฆ่าเชื้อได้ไล่ไปถึงกลุ่มไหน
- 1
ฆ่าเชื้อระดับต่ำ
Low-level disinfectionไม่ฆ่าเชื้อวัณโรคและสปอร์
การฆ่าเชื้อระดับนี้ทำลายแบคทีเรียทั่วไป ไวรัสที่มีเปลือกหุ้มเช่นไวรัสไข้หวัดใหญ่ และเชื้อราบางชนิดได้ แต่ฆ่าเชื้อวัณโรคและสปอร์ไม่ได้ จึงใช้กับพื้นผิวและอุปกรณ์ที่สัมผัสเฉพาะผิวหนังปกติ เช่น ราวเตียง เครื่องวัดความดัน และโต๊ะข้างเตียง
สารกลุ่มควอเทอร์นารีแอมโมเนียมส่วนใหญ่ เมื่อใช้ที่ความเข้มข้นทั่วไป จัดอยู่ในระดับนี้
- 2
ฆ่าเชื้อระดับปานกลาง
Intermediate-level disinfectionไม่ฆ่าสปอร์
ระดับนี้ฆ่าได้มากกว่าระดับต่ำ คือฆ่าเชื้อวัณโรค ไวรัสเกือบทุกชนิดรวมถึงไวรัสที่ไม่มีเปลือกหุ้ม (Non-enveloped Virus) และเชื้อราส่วนใหญ่ได้ด้วย แต่ยังฆ่าสปอร์ไม่ได้ ใช้กับพื้นผิวและอุปกรณ์ที่อาจเปื้อนเลือด หรือเมื่อต้องการฆ่าเชื้อวัณโรค
ตัวอย่างที่คุ้นเคยคือแอลกอฮอล์ 70% และสารประกอบคลอรีนบางความเข้มข้น ส่วน Virusolve+ Concentrate ที่ผสม 0.5% ก็อยู่ในระดับนี้เมื่อสัมผัสนาน 15 นาที
- 3
ฆ่าเชื้อระดับสูง
High-level disinfection (HLD)สปอร์จำนวนมากต้องแช่นานขึ้น
น้ำยาระดับนี้ฆ่าเชื้อจุลินทรีย์ได้ทุกกลุ่ม ทั้งแบคทีเรีย เชื้อวัณโรค เชื้อรา และไวรัสทุกชนิด รวมถึงฆ่าสปอร์ของแบคทีเรียได้บางส่วน ใช้กับเครื่องมือกึ่งวิกฤตที่สัมผัสเยื่อบุแต่ไม่เข้าไปในเนื้อเยื่อที่ปราศจากเชื้อและไม่ทนความร้อน เช่น กล้องส่องตรวจชนิดอ่อน (Flexible Endoscope)
สารที่ฆ่าเชื้อได้ถึงระดับนี้มีกรดเปอร์อะซิติก กลุ่มอัลดีไฮด์ ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ และสูตรที่ไม่มีอัลดีไฮด์อย่าง Virusolve+
- 4
ทำให้ปราศจากเชื้อ
Sterilizationฆ่าได้ทุกชนิด
ระดับสุดท้ายนี้ฆ่าเชื้อจุลินทรีย์ได้ทุกชนิด รวมถึงสปอร์ของแบคทีเรียทั้งหมด เครื่องมือวิกฤตที่เข้าไปในเนื้อเยื่อหรือกระแสเลือด เช่น เครื่องมือผ่าตัด ต้องทำให้ปราศจากเชื้อ
เครื่องมือที่ทนความร้อนได้ใช้การนึ่งด้วยไอน้ำ (Autoclave) ส่วนเครื่องมือที่ทนความร้อนไม่ได้ใช้วิธีอุณหภูมิต่ำ
ระดับการฆ่าเชื้อขึ้นอยู่กับตัวน้ำยา ความเข้มข้น และเวลาสัมผัส (Contact Time) น้ำยาตัวเดียวกันให้ผลได้หลายระดับ เช่น Virusolve+ RTU Spray ถ้าพื้นผิวเปียกน้ำยานาน 1 นาที จะฆ่าเชื้อได้ในระดับปานกลาง และถ้าเปียกนาน 5 นาที จะได้ระดับสูง
เลือกระดับให้ถูกกับเครื่องมือ
เครื่องมือแพทย์ 3 กลุ่ม ต้องฆ่าเชื้อคนละระดับ
ก่อนเลือกน้ำยา ควรดูก่อนว่าเครื่องมือชิ้นนั้นสัมผัสร่างกายส่วนไหน หลักที่ใช้กันทั่วโลก (Spaulding classification) แบ่งเครื่องมือเป็น 3 กลุ่มจากข้อนี้ เครื่องมือที่เข้าใกล้เนื้อเยื่อที่ปราศจากเชื้อมากกว่า ต้องฆ่าเชื้อในระดับที่สูงกว่า

เครื่องมือวิกฤตCritical
ทำให้ปราศจากเชื้อเป็นกลุ่มเครื่องมือที่เข้าสู่เนื้อเยื่อที่ปราศจากเชื้อหรือกระแสเลือดของผู้ป่วย เช่น เครื่องมือผ่าตัด เข็ม และอุปกรณ์ที่ฝังในร่างกาย
เครื่องมือกึ่งวิกฤตSemi-critical
อย่างน้อยฆ่าเชื้อระดับสูงครอบคลุมเครื่องมือที่สัมผัสเยื่อบุหรือผิวหนังที่มีแผล เช่น กล้องส่องตรวจทางเดินอาหารและหลอดลมชนิดอ่อน ใบส่องกล่องเสียง และหัวตรวจอัลตราซาวด์ที่ใส่เข้าในร่างกาย ซึ่งเครื่องมือกลุ่มนี้คือกลุ่มที่ใช้น้ำยาฆ่าเชื้อระดับสูง
เครื่องมือไม่วิกฤตNon-critical
ฆ่าเชื้อระดับต่ำถึงปานกลางได้แก่เครื่องมือที่สัมผัสเฉพาะผิวหนังปกติ เช่น เครื่องวัดความดัน หูฟัง ราวเตียง และรถเข็น
เคมีของน้ำยาฆ่าเชื้อ
สารฆ่าเชื้อระดับสูง มี 4 กลุ่มหลัก
ทั้ง 4 กลุ่มฆ่าเชื้อได้ถึงระดับสูง เมื่อใช้ถูกความเข้มข้นและครบเวลา ที่ต่างกันคือวิธีทำลายเชื้อ สิ่งที่เหลือหลังใช้ ไอระเหย และผลต่อวัสดุของเครื่องมือ ก่อนเลือกน้ำยาควรดูเรื่องเหล่านี้ให้ครบ
กรดเปอร์อะซิติกPeracetic acid
กรดเปอร์อะซิติกทำลายเชื้อด้วยการออกซิไดซ์โปรตีนและผนังเซลล์ ออกฤทธิ์เร็ว ไม่ทำให้คราบโปรตีนติดแน่นบนเครื่องมือ (Non-fixative) และเมื่อใช้แล้วจะสลายตัวเป็นกรดอะซิติก ออกซิเจน และน้ำ
neodisher Septo Active เป็นผงที่สร้างกรดเปอร์อะซิติกเมื่อละลายน้ำ
กลุ่มอัลดีไฮด์Glutaraldehyde · OPA
สารกลุ่มนี้ทำให้โปรตีนของเชื้อเชื่อมติดกันจนเสียสภาพ แต่กลไกเดียวกันก็ทำให้คราบโปรตีนที่ล้างไม่หมดแข็งตัวติดเครื่องมือไปด้วย น้ำยากลุ่มนี้มีไอระเหยที่ระคายเคืองตาและทางเดินหายใจ จึงต้องใช้ในห้องที่ระบายอากาศได้ดี
ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์Hydrogen peroxide
ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์จะออกซิไดซ์ส่วนประกอบในเซลล์ของเชื้อ แล้วสลายตัวเหลือเพียงน้ำกับออกซิเจน แต่ถ้าใช้ที่ความเข้มข้นสูง อาจทำปฏิกิริยากับโลหะบางชนิด เช่น ทองแดงและทองเหลือง
สูตรควอเทอร์นารีอะมีนไม่มีอัลดีไฮด์และคลอรีน
น้ำยาสูตรนี้ฆ่าเชื้อโดยทำลาย RNA ของเชื้อ ไม่มีกลิ่นและไม่มีไอระเหย ไม่ทำให้โปรตีนติดแน่นบนเครื่องมือ และย่อยสลายได้ทางชีวภาพ (Biodegradable)
เป็นสูตรของ Virusolve+ EDS RTU และ Virusolve+ Concentrate
CH3CO3Hกรดเปอร์อะซิติกCH3COOHกรดอะซิติก[O]ออกซิเจนที่ทำลายเชื้อ
กรดเปอร์อะซิติกปล่อยออกซิเจนที่ไวต่อปฏิกิริยาออกมา ออกซิเจนนี้จะออกซิไดซ์โปรตีน เอนไซม์ และผนังเซลล์ของเชื้อจนทำงานต่อไม่ได้ หลังใช้งานจะเหลือเพียงกรดอะซิติก (กรดชนิดเดียวกับในน้ำส้มสายชู) ออกซิเจน และน้ำ สำหรับผงฆ่าเชื้อเช่น neodisher Septo Active กรดเปอร์อะซิติกจะเกิดขึ้นเมื่อผงละลายน้ำ จึงต้องคนให้ผงละลายหมดก่อนแช่เครื่องมือ
neodisher Septo Active ผงฆ่าเชื้อระดับสูงที่สร้างกรดเปอร์อะซิติก
ขั้นตอนแช่ฆ่าเชื้อ
แช่ฆ่าเชื้อระดับสูงให้ได้ผล ทำตาม 7 ขั้น
ถึงจะใช้น้ำยาที่ดี เชื้อก็ยังรอดได้ ถ้าเครื่องมือยังมีคราบ มีฟองอากาศค้างอยู่ในช่อง หรือแช่ไม่ครบเวลา ควรทำให้ครบทั้ง 7 ขั้นทุกรอบ
ล้างให้สะอาดก่อนทุกครั้ง
ถ้ายังมีคราบเลือดหรือสารคัดหลั่งเหลืออยู่ คราบจะห่อหุ้มเชื้อไว้จนน้ำยาเข้าไม่ถึง และน้ำยาบางกลุ่มยังทำให้คราบแข็งตัวติดแน่น ให้ล้างด้วยน้ำยาเอนไซม์ ขัดเครื่องมือขณะจุ่มอยู่ในน้ำยา และไล่น้ำยาผ่านทุกช่องของกล้องส่องตรวจ
→น้ำยาเอนไซม์ล้างเครื่องมือแพทย์

ล้างน้ำ แล้วทำให้แห้ง
น้ำที่ค้างอยู่บนเครื่องมือและในช่อง จะทำให้น้ำยาฆ่าเชื้อจางลงทีละน้อยในทุกรอบที่แช่ ก่อนแช่ให้เช็ดผิวด้านนอกจนแห้ง แล้วไล่น้ำออกจากช่อง

ตรวจความเข้มข้นของน้ำยาก่อนใช้
น้ำยาที่ใช้ซ้ำได้ต้องตรวจด้วยแผ่นทดสอบความเข้มข้นต่ำสุดที่ได้ผล (Minimum Effective Concentration: MEC) ทุกวัน หรือก่อนใช้แต่ละรอบ ถ้าแผ่นทดสอบไม่ผ่าน ให้เปลี่ยนน้ำยาใหม่ทันที แม้จะยังไม่ครบกำหนดเปลี่ยนก็ตาม

แช่ให้ท่วม เติมทุกช่อง ไม่มีฟองอากาศ
วางเครื่องมือในถาดให้น้ำยาท่วมทั้งชิ้น โดยเปิดข้อต่อและถอดชิ้นส่วนที่ถอดได้ เติมน้ำยาให้เต็มทุกช่องและท่อ แล้วไล่ฟองอากาศออก เพราะตรงไหนที่มีฟองอากาศเกาะอยู่ น้ำยาจะเข้าไม่ถึง เสร็จแล้วปิดฝาถาด

แช่ให้ครบเวลาและอุณหภูมิ
น้ำยาจะฆ่าเชื้อได้ถึงระดับสูงเมื่อแช่ครบเวลาและอุณหภูมิถูกต้อง เช่น Virusolve+ EDS RTU แช่ 5–10 นาที ที่ 20 °C ส่วน RelyOn PeraSafe ใช้สารละลายอุ่น 30–35 °C แช่ 10 นาที อย่ายกเครื่องมือขึ้นก่อนครบเวลา และอย่าแช่นานเกินกว่าที่ผู้ผลิตกำหนด

ล้างด้วยน้ำปราศจากเชื้อ แล้วทำให้แห้ง
ล้างน้ำยาออกให้หมดทั้งด้านนอกและในช่องด้วยน้ำปราศจากเชื้อ (Sterile water) เพื่อไม่ให้น้ำยาตกค้างไปถึงผู้ป่วย จากนั้นเช็ดให้แห้งด้วยวัสดุที่ปราศจากเชื้อ แล้วเก็บไว้ในที่สะอาด หรือในซองที่ปิดสนิท

เปลี่ยนน้ำยาตามรอบ และจดบันทึก
น้ำยาแต่ละชนิดใช้ได้นานไม่เท่ากัน Virusolve+ EDS RTU และ Virusolve+ Concentrate ใช้ซ้ำได้ 14 วัน RelyOn PeraSafe ที่ผสมแล้วใช้ได้ไม่เกิน 24 ชั่วโมง ส่วน neodisher Septo Active ให้เปลี่ยนอย่างน้อยวันละครั้ง ในแต่ละรอบ ให้จดวันที่ผสม ผลแผ่นทดสอบ และเครื่องมือที่แช่ไว้

หน่วยส่องกล้อง · ห้องผ่าตัด · หน่วยจ่ายกลาง · คลินิกทันตกรรม
น้ำยาฆ่าเชื้อระดับสูง 4 แบบ เลือกตามงานของคุณ
สูตรพร้อมใช้สะดวก เพราะไม่ต้องตวงหรือผสม ชนิดเข้มข้นผสมได้ตามระดับที่ต้องการ ส่วนชนิดผงเก็บง่ายและผสมเฉพาะเท่าที่จะใช้ ทั้ง 4 ตัวใช้กับเครื่องมือที่ทนความร้อนไม่ได้ หลังขั้นตอนล้าง
- 5–10 นาทีเวลาแช่ของ Virusolve+ EDS RTU ที่ 20 °C ใช้ได้ทันทีโดยไม่ต้องผสมน้ำ
- 14 วันVirusolve+ EDS RTU และ Concentrate ใช้ซ้ำได้นานเท่านี้ โดยตรวจด้วยแผ่น MEC ทุกวัน
- 16.2 กรัมผง RelyOn PeraSafe ที่ใช้ต่อน้ำอุ่น 1 ลิตร ฆ่าเชื้อได้รวมถึงสปอร์
- ไม่มีอัลดีไฮด์ทั้ง Virusolve+ สองสูตรและ neodisher Septo Active ไม่ทำให้โปรตีนติดแน่นบนเครื่องมือ
ขอคู่มือการใช้ เอกสารข้อมูลความปลอดภัย (Safety Data Sheet: SDS) ใบเสนอราคา และใบกำกับภาษีได้

Virusolve+ EDS RTU
น้ำยาฆ่าเชื้อระดับสูงสูตรพร้อมใช้สำหรับเครื่องมือแพทย์และกล้องส่องตรวจ ใช้ได้ทันทีโดยไม่ต้องผสมน้ำ แช่ 5–10 นาที และใช้ซ้ำได้ 14 วัน แกลลอนละ 5 ลิตร
ดูสินค้า
Virusolve+ Concentrate
ชนิดเข้มข้น ผสม 5% เพื่อฆ่าเชื้อระดับสูง หรือ 0.5% สำหรับระดับปานกลาง ใช้ได้ทั้งแช่ เช็ด และสเปรย์ ไม่มีกลิ่นและไม่มีไอระเหย แกลลอนละ 5 ลิตร
ดูสินค้า
RelyOn PeraSafe
ผงละลายน้ำสำหรับเครื่องมือที่เข้า Autoclave ไม่ได้ ฆ่าเชื้อระดับสูงได้รวมถึงสปอร์ของ C. difficile มีขวด 81 และ 162 กรัม
ดูสินค้า
neodisher Septo Active
ผงที่สร้างกรดเปอร์อะซิติกเมื่อละลายน้ำ pH เป็นกลางและไม่มีอัลดีไฮด์ ใช้แช่หรือใช้กับเครื่องอัลตราโซนิกได้ กระปุกละ 2 กิโลกรัม
ดูสินค้า
ถามบ่อย
คำถามที่พบบ่อย เรื่องน้ำยาฆ่าเชื้อระดับสูง
ฆ่าเชื้อระดับสูง ต่างจากการทำให้ปราศจากเชื้ออย่างไร?
ต่างกันที่สปอร์ของแบคทีเรีย การทำให้ปราศจากเชื้อฆ่าเชื้อจุลินทรีย์ได้ทุกชนิด รวมถึงสปอร์ทั้งหมด ส่วนการฆ่าเชื้อระดับสูงฆ่าเชื้อได้ทุกกลุ่ม แต่ถ้ามีสปอร์อยู่มาก อาจยังเหลือรอดอยู่บ้าง เครื่องมือที่เข้าสู่เนื้อเยื่อหรือกระแสเลือด เช่น เครื่องมือผ่าตัด จึงต้องทำให้ปราศจากเชื้อ ส่วนกล้องส่องตรวจที่สัมผัสเยื่อบุใช้การฆ่าเชื้อระดับสูงได้ ทั้งนี้น้ำยาฆ่าเชื้อระดับสูงบางชนิดก็ฆ่าสปอร์ได้ ถ้าแช่นานพอตามที่ผู้ผลิตกำหนด
Disinfectant กับ Antiseptic ต่างกันอย่างไร?
Disinfectant ใช้ฆ่าเชื้อบนสิ่งของและพื้นผิว เช่น เครื่องมือแพทย์ โต๊ะ และพื้น ส่วน Antiseptic ใช้กับผิวหนังและเนื้อเยื่อของคน เช่น แอลกอฮอล์ล้างมือและน้ำยาทาแผล สองกลุ่มนี้ใช้แทนกันไม่ได้ และน้ำยาฆ่าเชื้อระดับสูงจัดเป็น Disinfectant จึงห้ามใช้กับผิวหนัง
แอลกอฮอล์ 70% ใช้แทนน้ำยาฆ่าเชื้อระดับสูงได้ไหม?
ใช้แทนไม่ได้ แอลกอฮอล์ 70% ฆ่าเชื้อได้ในระดับปานกลางและฆ่าสปอร์ของแบคทีเรียไม่ได้ อีกทั้งระเหยเร็วจนสัมผัสเชื้อได้ไม่นาน และทำให้คราบโปรตีนแข็งตัว แอลกอฮอล์เหมาะกับการเช็ดพื้นผิวและอุปกรณ์ที่สัมผัสผิวหนัง แต่ไม่ควรใช้แช่ฆ่าเชื้อกล้องส่องตรวจหรือเครื่องมือกึ่งวิกฤตอื่น
น้ำยาฆ่าเชื้อระดับสูง ใช้ซ้ำได้กี่วัน?
ขึ้นอยู่กับชนิดของน้ำยา ถ้าเป็น Virusolve+ EDS RTU หรือ Virusolve+ Concentrate ใช้ซ้ำได้ 14 วัน ถ้าเป็น RelyOn PeraSafe ใช้ได้ไม่เกิน 24 ชั่วโมงหลังผสม ส่วน neodisher Septo Active เปลี่ยนอย่างน้อยวันละครั้ง ทุกชนิดต้องตรวจด้วยแผ่นทดสอบตามรอบ และเปลี่ยนทันทีเมื่อแผ่นทดสอบไม่ผ่าน หรือเมื่อน้ำยาสกปรก
ทำไมต้องล้างเครื่องมือก่อนแช่ฆ่าเชื้อ?
เนื่องจากคราบเลือดหรือสารคัดหลั่งที่เหลืออยู่จะบังตัวเชื้อไว้ทำให้น้ำยาเข้าไม่ถึง ทั้งยังทำให้น้ำยาหมดฤทธิ์เร็วขึ้น และถ้าใช้น้ำยากลุ่มอัลดีไฮด์ คราบโปรตีนจะยิ่งแข็งตัวติดเครื่องมือแน่นขึ้น ก่อนแช่ฆ่าเชื้อทุกครั้งจึงต้องล้างเครื่องมือให้สะอาดก่อน ดูวิธีล้างได้ที่ น้ำยาเอนไซม์ล้างเครื่องมือแพทย์
ใช้น้ำยาฆ่าเชื้อระดับสูงอย่างไรให้ปลอดภัยต่อผู้ใช้?
ผู้ใช้ควรสวมถุงมือ แว่นตาหรือที่กันใบหน้า และผ้ากันเปื้อนทุกครั้ง ผสมและแช่น้ำยาในภาชนะที่ปิดฝาได้ ในห้องที่ระบายอากาศดี ก่อนนำเครื่องมือไปใช้กับผู้ป่วย ต้องล้างน้ำยาออกให้หมด และควรอ่านเอกสารข้อมูลความปลอดภัย (SDS) ของน้ำยาที่ใช้ ถ้าเลือกน้ำยาที่ไม่มีอัลดีไฮด์และไม่มีไอระเหย ผู้ใช้ก็จะระคายเคืองน้อยลง
ปรึกษาฟรี
ปรึกษาเรื่องน้ำยาฆ่าเชื้อเครื่องมือแพทย์
ปรึกษาทีมเภสัชกรและวิศวกรเคมีทาง LINE เรื่องน้ำยาและขั้นตอนที่เหมาะสม โดยแจ้งประเภทเครื่องมือ วัสดุ และจำนวนรอบที่แช่ต่อวัน
- ใบเสนอราคาและใบกำกับภาษี
- จัดส่งด้วย KEX
@greenfamily
