- บทความ
- ผงฆ่าเชื้อเครื่องมือแพทย์
คู่มือจากเภสัชกรและวิศวกรเคมี
ผงฆ่าเชื้อเครื่องมือแพทย์ คืออะไร ผสมและใช้อย่างไรให้ได้ผล
ผงฆ่าเชื้อเครื่องมือแพทย์คือน้ำยาฆ่าเชื้อระดับสูงที่ผลิตมาในรูปผง ก่อนใช้ต้องนำมาละลายน้ำทุกครั้ง ใช้สำหรับแช่เครื่องมือที่เข้าเครื่องนึ่งไม่ได้ เช่น กล้องส่องตรวจ น้ำยาที่ได้จะฆ่าเชื้อได้ตามฉลากหรือไม่ ขึ้นอยู่กับ 4 เรื่อง ได้แก่ ตวงผงถูกสัดส่วน รอให้ผงละลายหมดก่อนแช่ แช่ครบเวลา และไม่ใช้น้ำยาที่ผสมไว้นานเกินกำหนด
เขียนโดย ทีมเภสัชกรและวิศวกรเคมี กรีนแฟมิลี่ ·
จุดที่มักพลาด
ผงฆ่าเชื้อจะได้ผล เมื่อทำครบ 4 เรื่อง
น้ำยาพร้อมใช้เปิดขวดแล้วใช้ได้เลย แต่ผงฆ่าเชื้อต้องผสมเองทุกครั้ง น้ำยาจะเข้มข้นพอและยังใช้ได้หรือไม่ จึงขึ้นอยู่กับคนผสม ที่ต้องระวังคือ น้ำยาที่ผสมผิดสัดส่วนหรือเกินอายุแล้ว มองด้วยตาก็ดูเหมือนน้ำยาปกติ ทั้งที่อาจฆ่าเชื้อได้ไม่ถึงระดับที่ต้องการ
- 1
ตวงผงให้ถูกสัดส่วน
ถ้วยตวง หรือชั่งเป็นกรัมไม่กะด้วยสายตา
ผงแต่ละชนิดมีสัดส่วนที่ผู้ผลิตกำหนดไว้ จึงควรตวงด้วยถ้วยตวงที่มากับผลิตภัณฑ์ หรือชั่งเป็นกรัม ไม่ควรกะด้วยสายตา ใส่ผงน้อยไป น้ำยาจะเจือจางกว่าที่ควร ใส่มากไปก็ไม่ได้ฆ่าเชื้อเร็วขึ้น มีแต่จะเปลืองผงโดยไม่จำเป็น

ตวงให้ถึงขีดของถ้วยตวง หรือชั่งเป็นกรัม - 2
รอให้ผงละลายหมดก่อนแช่
ประมาณ 15 นาทีคนเป็นระยะ
เทผงลงน้ำแล้วยังใช้ไม่ได้ทันที ผงต้องใช้เวลาประมาณ 15 นาทีในการละลายและทำปฏิกิริยากับน้ำ จึงจะได้น้ำยาที่พร้อมใช้ ระหว่างรอควรคนเป็นระยะ หากรีบใส่เครื่องมือลงไปก่อน เครื่องมือจะแช่อยู่ในน้ำยาที่ความเข้มข้นยังไม่ถึง

- 3
แช่ให้จม และแช่ให้ครบเวลา
ท่วมทั้งชิ้นไม่ยกขึ้นก่อนเวลา
น้ำยาฆ่าเชื้อได้เฉพาะผิวที่สัมผัสกับน้ำยาเท่านั้น ก่อนแช่จึงต้องเปิดข้อต่อ ถอดชิ้นส่วนที่ถอดได้ และไล่ฟองอากาศออกจากท่อ แล้วแช่ให้น้ำยาท่วมทั้งชิ้น เวลาแช่ให้เริ่มนับเมื่อเครื่องมือจมหมดแล้ว และไม่ควรยกขึ้นก่อนครบเวลา

เปิดข้อต่อ แช่ให้ท่วมทั้งชิ้น และไล่ฟองอากาศออกจากท่อ - 4
ไม่ใช้น้ำยาที่ผสมไว้นานเกินกำหนด
จดเวลาที่ผสมตรวจด้วยแผ่นทดสอบ
ผงที่ยังไม่ผสมเก็บได้นาน เช่น Neodisher Septo Active เก็บได้ 2 ปีที่อุณหภูมิ 0–25 °C แต่เมื่อผสมน้ำแล้วอายุจะสั้นลงมาก ผงทั้งสองชนิดในบทความนี้ใช้ได้ไม่เกินหนึ่งวันหลังผสม จึงควรจดเวลาที่ผสมไว้ทุกครั้ง และตรวจความเข้มข้นด้วยแผ่นทดสอบของผลิตภัณฑ์นั้น

จดเวลาที่ผสมไว้ข้างถาด และตรวจด้วยแผ่นทดสอบ
เคมีของผงฆ่าเชื้อ
ทำไมน้ำยาฆ่าเชื้อบางชนิดจึงทำเป็นผง
สารฆ่าเชื้อบางชนิดออกฤทธิ์แรง แต่ไม่คงตัวเมื่ออยู่ในน้ำ ที่ใช้กันมากคือกรดเปอร์อะซิติก (Peracetic Acid) สารนี้ทำลายเชื้อด้วยการออกซิไดซ์โปรตีนและผนังเซลล์ของเชื้อ ออกฤทธิ์เร็ว และไม่ทำให้คราบโปรตีนติดแน่นบนเครื่องมือ ข้อจำกัดคือเมื่ออยู่ในน้ำจะค่อย ๆ สลายตัวไปเอง
ผู้ผลิตจึงแก้ด้วยการทำเป็นผง ซึ่งตัวผงเองยังไม่มีสารออกฤทธิ์ สารออกฤทธิ์จะเกิดขึ้นในอ่างเมื่อผงละลายน้ำและส่วนผสมทำปฏิกิริยากัน Neodisher Septo Active เป็นตัวอย่างหนึ่ง เมื่อละลายน้ำจะสร้างกรดเปอร์อะซิติกขึ้น โดยสารละลาย 1% มีกรดเปอร์อะซิติก 0.15% ผลิตภัณฑ์จึงเก็บได้นาน และผู้ใช้ได้น้ำยาที่ผสมใหม่ทุกครั้ง
CH3CO3Hกรดเปอร์อะซิติกCH3COOHกรดอะซิติก[O]ออกซิเจนที่ทำลายเชื้อ
หลังใช้งาน กรดเปอร์อะซิติกจะสลายตัวเป็นกรดอะซิติก ออกซิเจน และน้ำ แต่ผงฆ่าเชื้อก็มีข้อจำกัดเรื่องอายุของน้ำยาที่ผสมแล้ว น้ำยาพร้อมใช้บางชนิดแช่ซ้ำได้หลายวัน ส่วนน้ำยาจากผงต้องเปลี่ยนทุกวัน จึงเหมาะกับหน่วยงานที่ผสมเท่าที่ใช้ในแต่ละวัน
ตั้งแต่ล้างคราบ จนถึงเทน้ำยาทิ้ง
ขั้นตอนผสมและแช่ ทีละขั้น
ตัวเลขในขั้นตอนต่อไปนี้มาจากผงฆ่าเชื้อ 2 ชนิด คือ Rely+On PeraSafe และ Neodisher Septo Active หากใช้ผงชนิดอื่น ให้ยึดฉลากและเอกสารของผู้ผลิตเป็นหลัก
ล้างคราบออกให้หมดก่อน
น้ำยาฆ่าเชื้อเข้าไม่ถึงเชื้อที่อยู่ใต้คราบเลือดและสิ่งสกปรก จึงต้องล้างเครื่องมือด้วยน้ำยาล้างเครื่องมือแพทย์ให้สะอาดก่อนแช่ทุกครั้ง สำหรับ Rely+On PeraSafe แนะนำให้ล้างด้วยน้ำยาที่มีค่า pH เป็นกลาง และทำให้เครื่องมือแห้งก่อนนำมาแช่
→น้ำยาเอนไซม์ คืออะไร เลือกอย่างไร

สวมอุปกรณ์ป้องกัน
ทุกครั้งที่ตวงผงและเทน้ำยา ควรสวมถุงมือและแว่นตา ผง Rely+On PeraSafe มีความเป็นพิษต่ำก็จริง แต่ระคายเคืองดวงตาได้ และแนะนำให้สวมหน้ากากด้วย เพื่อไม่ให้สูดดมผงและไอระเหยโดยตรง

ตวงผงลงในน้ำตามสัดส่วน
Rely+On PeraSafe ใช้ผง 16.2 กรัม ต่อน้ำอุ่น 1 ลิตร ที่อุณหภูมิ 30–35 °C ปริมาณนี้เท่ากับขีดแรกของถ้วยตวง สำหรับ Neodisher Septo Active ใช้ผง 10 กรัม (1%) หรือ 20 กรัม (2%) ต่อน้ำ 1 ลิตร ขึ้นอยู่กับระดับการฆ่าเชื้อที่ต้องการ น้ำที่ใช้ผสมอุ่นได้ไม่เกินอุ่นเล็กน้อย ตวงเสร็จแล้วควรปิดฝาภาชนะบรรจุผงให้สนิททันที
คนเป็นระยะ ประมาณ 15 นาที
คนไปจนผงละลายหมดและได้สารละลายใส สำหรับ Rely+On PeraSafe สังเกตได้ง่าย เพราะน้ำยาที่พร้อมใช้จะเป็นสารละลายใสสีฟ้า
แช่เครื่องมือให้จมทั้งชิ้น
เวลาแช่ของแต่ละชนิดไม่เท่ากัน Rely+On PeraSafe แช่ 10 นาทีสำหรับการฆ่าเชื้อทั่วไป แต่หากต้องการฆ่าเชื้อรา ต้องแช่อย่างน้อย 60 นาที ส่วน Neodisher Septo Active แช่ 15 นาทีที่ความเข้มข้น 2% สำหรับการฆ่าเชื้อระดับสูง
ล้างน้ำยาออกให้หมด แล้วทำให้แห้ง
เมื่อครบเวลาแล้ว ให้ล้างน้ำยาออกด้วยน้ำตามที่ผลิตภัณฑ์กำหนด Rely+On PeraSafe ใช้น้ำปราศจากเชื้อ (Sterile water) ส่วน Neodisher Septo Active แนะนำให้ใช้น้ำ DI หรือ RO จากนั้นทำให้แห้ง แล้วจึงนำไปใช้งานหรือเก็บ

ตรวจด้วยแผ่นทดสอบ และเปลี่ยนน้ำยาตามกำหนด
น้ำยาที่ผสมแล้วไม่ต้องเททิ้งหลังแช่รอบเดียว ใช้แช่ได้หลายรอบตราบที่ยังไม่เกินอายุของน้ำยา Rely+On PeraSafe ใช้ได้ไม่เกิน 24 ชั่วโมง และไม่เกิน 8 ชั่วโมงเมื่อใช้ฆ่าเชื้อรา ส่วน Neodisher Septo Active ให้เปลี่ยนอย่างน้อยวันละครั้ง แต่หากน้ำยาสกปรก หรือแผ่นทดสอบแสดงค่าต่ำกว่ากำหนด ต้องเปลี่ยนทันทีทั้งสองชนิด โดยไม่ต้องรอให้ครบเวลา

ซ้าย: ตรวจด้วยแผ่นทดสอบ · ขวา: เปลี่ยนน้ำยาเมื่อถึงกำหนด
- 15 นาทีเวลาที่ผงใช้ละลายจนพร้อมใช้ โดยประมาณ
- 16.2 กรัมRely+On PeraSafe ต่อน้ำอุ่น 1 ลิตร
- 10–20 กรัมNeodisher Septo Active ต่อน้ำ 1 ลิตร
- 24 ชั่วโมงRely+On PeraSafe ที่ผสมแล้ว ใช้ได้ไม่เกิน
เลือกให้ตรงกับงาน
เทียบผงฆ่าเชื้อ 2 ชนิด
ทั้งสองชนิดเป็นผงฆ่าเชื้อระดับสูงสำหรับแช่เครื่องมือแพทย์เหมือนกัน ฆ่าเชื้อได้ครอบคลุมทั้งแบคทีเรีย เชื้อรา ไวรัส และสปอร์ของแบคทีเรีย รวมถึง Clostridium difficile ส่วนที่ต่างกันคือขนาดบรรจุ วิธีผสม และเวลาแช่
| เรื่อง | Rely+On PeraSafe | Neodisher Septo Active |
|---|---|---|
| เหมาะกับ | เครื่องมือที่เข้า Autoclave ไม่ได้ เช่น Endoscope | เครื่องมือที่ทนและไม่ทนความร้อน รวมถึงกล้องส่องตรวจชนิดอ่อนตัว |
| อัตราส่วน | 16.2 กรัม ต่อน้ำ 1 ลิตร (1.62%) | 10 กรัม (1%) หรือ 20 กรัม (2%) ต่อน้ำ 1 ลิตร |
| น้ำที่ใช้ผสม | น้ำอุ่น 30–35 °C | น้ำที่อุ่นไม่เกินอุ่นเล็กน้อย |
| เวลาแช่ | 10 นาที · เชื้อรา 60 นาที | ฆ่าเชื้อระดับสูง 2% 15 นาที · ล้างพร้อมฆ่าเชื้อ 1% 5 นาที |
| อายุน้ำยาที่ผสมแล้ว | ไม่เกิน 24 ชั่วโมง | เปลี่ยนอย่างน้อยวันละครั้ง |
| ล้างออกด้วย | น้ำปราศจากเชื้อ | น้ำ DI หรือ RO |
| จุดสังเกต | สารละลายใสสีฟ้าเมื่อพร้อมใช้ | pH เป็นกลาง ไม่มีอัลดีไฮด์ ไม่มีน้ำหอม |
| ขนาดบรรจุ | ขวด 81 กรัม ผสมได้ 5 ลิตร · ขวด 162 กรัม ผสมได้ 10 ลิตร | กระปุก 2 กิโลกรัม |
การเลือกขนาดควรดูจากปริมาณงาน หน่วยงานที่แช่เครื่องมือวันละไม่กี่ชิ้น ขวดเล็กที่ผสมได้ครั้งละ 5–10 ลิตรมักสะดวกกว่า แต่หากใช้อ่างแช่ขนาดใหญ่หรือเปลี่ยนน้ำยาทุกวัน กระปุก 2 กิโลกรัมจะตวงได้ยืดหยุ่นกว่า
วัสดุของเครื่องมือก็ควรตรวจก่อนแช่ Neodisher Septo Active ใช้ได้กับสเตนเลส อะลูมิเนียมอะโนไดซ์ พลาสติก และซิลิโคน แต่ไม่เหมาะกับทองเหลือง ทองแดง และวัสดุชุบโครเมียมหรือนิกเกิลที่ผิวสึกแล้ว หากไม่แน่ใจว่าเครื่องมือทำจากวัสดุใด ควรดูคู่มือของผู้ผลิตเครื่องมือก่อน

ขอเอกสารข้อมูลผลิตภัณฑ์ เอกสาร SDS ใบเสนอราคา และใบกำกับภาษีได้
ถามบ่อย
คำถามที่พบบ่อย เรื่องผงฆ่าเชื้อเครื่องมือแพทย์
ผงฆ่าเชื้อ ผสมแล้วใช้ได้กี่วัน?
ใช้ได้ไม่เกินหนึ่งวัน ไม่ได้อยู่ได้หลายวันเหมือนน้ำยาพร้อมใช้บางชนิด Rely+On PeraSafe ใช้ได้ไม่เกิน 24 ชั่วโมงหลังผสม ส่วน Neodisher Septo Active ให้เปลี่ยนอย่างน้อยวันละครั้ง และหากน้ำยาสกปรกก่อนครบเวลา หรือแผ่นทดสอบแสดงค่าต่ำ ให้เปลี่ยนทันที
น้ำยา PeraSafe สีฟ้าจางลงแล้ว ยังใช้ได้ไหม?
ยังใช้ได้ สีฟ้าใสเป็นเพียงตัวบอกว่าผงละลายหมดและน้ำยาพร้อมใช้แล้ว หลังจากนั้นประมาณ 30 นาที สีจะจางลงจนใส โดยไม่มีผลต่อประสิทธิภาพ น้ำยายังใช้ได้หรือไม่จึงไม่ได้ดูที่สี แต่ให้ดูจากเวลาที่ผสมและผลของแผ่นทดสอบ

ซ้าย: เมื่อผสมเสร็จ · ขวา: ประมาณ 30 นาทีต่อมา สีจางลงจนใส ใช้น้ำร้อนให้ผงละลายเร็วขึ้นได้ไหม?
ไม่ควร น้ำที่ใช้ผสมควรมีอุณหภูมิตามที่ผู้ผลิตกำหนด คือน้ำอุ่น 30–35 °C สำหรับ Rely+On PeraSafe และน้ำที่อุ่นไม่เกินอุ่นเล็กน้อยสำหรับ Neodisher Septo Active
แช่ผงฆ่าเชื้อแล้ว ต้องล้างน้ำอีกไหม?
ต้องล้างทุกครั้ง มิฉะนั้นน้ำยาที่ตกค้างบนเครื่องมืออาจไปถึงผู้ป่วยได้ น้ำที่ใช้ล้างควรเป็นชนิดที่ผลิตภัณฑ์กำหนด Rely+On PeraSafe ใช้น้ำปราศจากเชื้อ ส่วน Neodisher Septo Active ใช้น้ำ DI หรือ RO
น้ำยาที่ใช้แล้ว เททิ้งลงท่อได้ไหม?
สำหรับ Rely+On PeraSafe น้ำยาที่ใช้แล้วเททิ้งลงท่อน้ำทิ้งทั่วไปได้โดยไม่ต้องบำบัดก่อน ทั้งนี้ต้องเป็นไปตามข้อกำหนดของกฎหมายท้องถิ่น ส่วนผลิตภัณฑ์ชนิดอื่น ให้ตรวจสอบจากเอกสารข้อมูลความปลอดภัย (Safety Data Sheet: SDS) ของผลิตภัณฑ์นั้น
ผงฆ่าเชื้อเครื่องมือแพทย์ ใช้ฆ่าเชื้อพื้นหรือน้ำในสระได้ไหม?
ไม่ควรนำไปใช้ ผงทั้งสองชนิดผลิตมาสำหรับแช่เครื่องมือแพทย์โดยเฉพาะ อัตราส่วนและเวลาแช่จึงผ่านการทดสอบกับงานนี้เท่านั้น หากต้องการฆ่าเชื้อพื้นผิว ควรเลือกผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนสำหรับพื้นผิว
ปรึกษาฟรี
ปรึกษาเรื่องผงฆ่าเชื้อเครื่องมือแพทย์
หากยังไม่แน่ใจว่าผงชนิดใดหรือขนาดใดเหมาะกับเครื่องมือและปริมาณงานของหน่วยงาน ทีมเภสัชกรและวิศวกรเคมีพร้อมให้คำแนะนำ สอบถามทาง LINE ได้เลย
- ใบเสนอราคาและใบกำกับภาษี
- จัดส่งด้วย KEX
@greenfamily


